काठमाडौं । नेपाली सेयर बजारमा लामो समयदेखिको पर्खाइमा रहेको ‘मार्जिन कारोबार सुविधा सम्बन्धी निर्देशिका, २०८२’ स्वीकृत भएसँगै लगानीकर्ताहरूमा नयाँ उत्साह सञ्चार भएको छ। नेपाल धितोपत्र बोर्ड (SEBON) ले आगामी फागुन १ गतेदेखि लागू हुने गरी यो निर्देशिका जारी गरेपछि बजारमा तरलता बढ्ने र लगानीको दायरा फराकिलो हुने अपेक्षा गरिएको छ।
बोर्डले २०७४ को पुरानो निर्देशिकालाई खारेज गर्दै वर्तमान बजारको आवश्यकताअनुरूप परिमार्जित व्यवस्था ल्याएको हो। यसले लगानीकर्तालाई ब्रोकरमार्फत ऋण लिएर सेयर खरिद गर्ने बाटो खुला गरिदिएको छ।
के छ नयाँ निर्देशिकामा?
मार्जिन कारोबार भन्नाले लगानीकर्ताले आफूसँग भएको केही रकम (प्रारम्भिक मार्जिन) राखेर बाँकी रकम ब्रोकरबाट सापट लिई सेयर खरिद गर्ने प्रक्रिया हो। निर्देशिकाअनुसार लगानीकर्ताले सुरुमा कम्तीमा ३० प्रतिशत ‘प्रारम्भिक मार्जिन’ राख्नुपर्नेछ भने कारोबार अवधिभर २० प्रतिशत ‘सम्भार मार्जिन’ कायम गर्नुपर्नेछ।
यदि सेयरको मूल्य घटेर यो सीमाभन्दा तल गएमा ‘मार्जिन कल’ गरिनेछ। तोकिएको समयमा थप रकम वा सेयर जम्मा नगरेमा ब्रोकरले उक्त सेयर बिक्री गरी आफ्नो रकम असुल गर्न सक्ने कानुनी अधिकार पाएका छन्।
कम्पनी छनोटमा कडाइ: सट्टाबाजी रोकिने विश्वास
सबै सूचीकृत कम्पनीमा मार्जिन सुविधा पाइने छैन। बोर्डले निश्चित मापदण्ड तोकेको छ:
कम्तीमा २५ लाख कित्ता साधारण सेयर सूचीकृत भएको हुनुपर्ने।
नेटवर्थ चुक्ता पुँजीभन्दा बढी वा बराबर हुनुपर्ने।
पछिल्लो तीन वर्षमध्ये कम्तीमा दुई वर्ष खुद नाफा कमाएको हुनुपर्ने।
सूचीकरण भएको कम्तीमा दुई वर्ष पूरा भएको हुनुपर्ने।
यस व्यवस्थाले कमजोर कम्पनीहरूमा हुने जोखिमपूर्ण लगानीलाई निरुत्साहित गर्ने र बलिया कम्पनीहरूको सेयर माग बढाउने देखिन्छ।
ब्रोकरका लागि नयाँ अवसर र चुनौती
सबै ब्रोकरले यो सुविधा दिन पाउने छैनन्। कम्तीमा २० करोड रुपैयाँ चुक्ता पुँजी भएका, राफसाफ सदस्यता प्राप्त गरेका र निक्षेप सदस्यका रूपमा कार्यरत ब्रोकरले मात्र अनुमति पाउनेछन्। ब्रोकरले आफ्नो प्रमाणित नेटवर्थको ५ गुणासम्म र एउटै ग्राहक वा परिवारलाई कुल सुविधाको अधिकतम १० प्रतिशतसम्म मात्र ऋण दिन सक्नेछन्।
लगानीकर्ताको उत्साह र सामाजिक सञ्जालमा चर्चा
निर्देशिका स्वीकृत भएलगत्तै सामाजिक सञ्जाल र लगानीकर्ताका समूहहरूमा यसको व्यापक स्वागत गरिएको छ। फेसबुक र एक्स (ट्विटर) मा लगानीकर्ताहरूले यसलाई “बजार सुधारको कोसेढुङ्गा” भन्दै टिप्पणी गरेका छन्।
सामाजिक सञ्जालका प्रतिनिधि टिप्पणीहरू:
“ब्रोकरमार्फत मार्जिन सुविधा आउनु भनेको बजारमा नयाँ पुँजीको प्रवेश हो। अब बैंकको मात्र मुख ताक्नु पर्दैन।” – एक लगानीकर्ता।
“बलिया कम्पनीहरूमा मात्र मार्जिन दिने व्यवस्थाले अन्ततः बजारलाई परिपक्व बनाउँछ।” – सेयर बजार विश्लेषक।
विभिन्न न्युज पोर्टलहरूले पनि यसलाई “सेयर बजारमा पुँजी प्रवाह गर्ने इन्जिन” का रूपमा चित्रण गरेका छन्। लगानीकर्ताहरू अब बैंकको ‘सेयर लोन’ को झन्झटिलो प्रक्रियाबाट मुक्त भई ब्रोकर विन्डोबाटै छिटो र छरितो रूपमा वित्तीय सुविधा पाउने आशामा छन्।
बजारमा पर्ने सकारात्मक प्रभाव
१. तरलतामा वृद्धि: बजारमा थप पुँजी प्रवाह हुँदा सेयरको खरिद-बिक्री दर बढ्नेछ र तरलताको समस्या समाधान हुनेछ। २. ब्रोकरको आम्दानीमा विविधीकरण: ब्रोकरहरू केवल कमिसनमा मात्र भर नपरी ब्याज आम्दानीमार्फत व्यावसायिक रूपमा सबल बन्नेछन्। ३. पारदर्शिता: दैनिक रिपोर्टिङ र नेप्सेको वेबसाइटमार्फत विवरण सार्वजनिक हुने व्यवस्थाले बजारलाई थप पारदर्शी बनाउनेछ। ४. आत्मविश्वासमा वृद्धि: सरकारी नियामकले नै वैज्ञानिक पद्धतिसहितको मार्जिन सुविधा ल्याएपछि साना लगानीकर्ताको मनोबल उच्च भएको छ।
निष्कर्ष:
फागुन १ देखि कार्यान्वयनमा आउने यो निर्देशिकाले नेपाली पुँजी बजारलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डतर्फ लैजाने विश्वास गरिएको छ। तर, बजारको उतारचढावसँगै ‘मार्जिन कल’ को जोखिमलाई बुझेर मात्र लगानी गर्नु बुद्धिमानी हुने विज्ञहरूको सुझाव छ।
