काठमाडौँ । विश्व राजनीति र सामरिक शक्ति सन्तुलनमा एउटा नाटकीय मोड आएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि गर्ने भनिएको प्रस्तावित सैन्य आक्रमणलाई ५ दिनका लागि स्थगित गर्ने घोषणा गरेसँगै मध्यपूर्वमा मडारिएको युद्धको कालो बादल केही समयका लागि हटेको छ। ट्रम्पले इरानसँगको वार्तालाई “रचनात्मक र प्रगतिशील” भन्दै आक्रमण रोक्न निर्देशन दिएका हुन्।
यस निर्णयलाई केवल दुई देशबीचको तनाव कम भएको रूपमा मात्र नभई, विश्वभरको जनमत र डिजिटल दबाबले ल्याएको ‘कूटनीतिक विजय’ का रूपमा विश्लेषण गर्न थालिएको छ।
डिजिटल दबाब र नागरिक खबरदारीको प्रभाव
यो ५ दिने स्थगित घोषणा हुनुमा केवल सरकारी संयन्त्रको मात्र हात छैन। पछिल्लो साता सामाजिक सञ्जालका विभिन्न प्लेटफर्महरूमा चलेको #NoWarWithIran र #GlobalPeace जस्ता अभियानहरूले ह्वाइट हाउसलाई जनमतको शक्ति महसुस गराएको देखिन्छ।
युद्धको विष्फोटक आवाजभन्दा ‘मानवीय संवाद’ को माग गर्दै विश्वभरका करोडौँ नागरिकले गरेको खबरदारीले ट्रम्प प्रशासनलाई सैन्य विकल्पबाट पछि हट्न र कूटनीतिको बाटो रोज्न दबाब दिएको हो। सामाजिक सञ्जालमा पोखिएको मानवीय संवेदना र युद्धले निम्त्याउने सम्भावित शरणार्थी संकटको चित्रणले नीति निर्माताहरूलाई सोच्न बाध्य पारेको छ।
बजारमा ‘ग्रीन सिग्नल’: अर्थतन्त्रमा राहत
युद्धको सन्त्रासले थिचिएको विश्व अर्थतन्त्रमा यो निर्णयले ‘अक्सिजन’ को काम गरेको छ। ट्रम्पको घोषणा लगत्तै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा निम्न प्रभावहरू देखिएका छन्:
सेयर बजारमा उछाल: न्युयोर्कदेखि टोकियो र मुम्बईदेखि काठमाडौँसम्मका सेयर बजारमा उत्साह छाएको छ। लगानीकर्ताहरूमा युद्धको जोखिम कम भएको आत्मविश्वास पलाएको छ।
तेलको मूल्यमा गिरावट: हर्मुज जलडमरु (Hormuz Strait) बन्द हुने डरले आकाशिएको कच्चा तेलको मूल्यमा कमी आएको छ, जसले विश्वभरको महँगीलाई केही हदसम्म नियन्त्रण गर्ने संकेत गरेको छ।
सुनको भाउमा स्थिरता: असुरक्षित समयमा बढ्ने सुनको मागमा कमी आएसँगै सुनको मूल्यमा पनि स्थिरता देखिएको छ।
विवाद र अनिश्चितताको बाँकी पाटो
अमेरिकी दाबीका बाबजुद इरानले भने प्रत्यक्ष वार्ताको कुरालाई ठाडै अस्वीकार गरेको छ। इरानी अधिकारीहरूले यसलाई अमेरिकाको ‘रणनीतिक दबाब व्यवस्थापन’ र आफ्नो आन्तरिक कमजोरी लुकाउने प्रयासका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। इरानको यो अडानले वार्ताको वास्तविक प्रगतिबारे केही संशय भने कायमै राखेको छ।
यद्यपि, रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र ट्रम्पबीचको पछिल्लो संवादले पनि यो ‘पाँच दिने विराम’ मा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको चर्चा भइरहेको छ। दुई शक्ति राष्ट्रका प्रमुखहरूबीचको समझदारीले विश्वलाई सम्भावित तेस्रो विश्वयुद्धको भयबाट तत्कालका लागि टाढा राखेको छ।
निष्कर्ष: ५ दिनको परीक्षा
अबको ५ दिन विश्व राजनीतिका लागि ‘अग्निपरीक्षा’ सरह हुनेछ। यदि यो समयमा कूटनीतिक टेबलमा ठोस सहमति हुन सक्यो भने, यसले मध्यपूर्वमा स्थायी शान्तिको ढोका खोल्नेछ। अन्यथा, यो ५ दिन केवल अर्को ठूलो युद्धको पूर्वतयारी मात्र हुन सक्ने जोखिम पनि उत्तिकै छ।
अहिलेलाई भने, डिजिटल दुनियाँको दबाब र वैश्विक अर्थतन्त्रको आवश्यकताले ‘मिसाइल’ हरूलाई ५ दिनका लागि विश्राम दिएको छ।
