बजारमा त्रास बढ्दा धेरै सर्वसाधारण लगानीकर्ता निराश, तर अनुभवी लगानीकर्ता यसलाई अवसरका रूपमा हेरिरहेका छन्
काठमाण्डौ । पछिल्ला केही दिनयता पूँजीबजारमा एउटा अनौठो दृश्य देखिन थालेको छ। सामाजिक सञ्जालदेखि लगानीकर्ता समूहसम्म “सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान”, “इन्साइडर ट्रेडिङ”, “सेबोन फाइल”, “कारबाही” जस्ता शब्दले बजार तताइरहेका छन्। धेरै साना लगानीकर्ता त्रसित छन्। कतिपयले घाटामै शेयर बेचिरहेका छन्। कसैले ऋणको दबाबमा, कसैले अझै बजार झर्ने डरले आफ्नो लगानी घटाइरहेका छन्।
तर यही भीडभाड र डरको बीचमा अर्को समूह भने अत्यन्त शान्त देखिएको छ। उनीहरू न कराइरहेका छन्, न आत्तिएका छन्। बरु चुपचाप बजारबाट शेयर उठाइरहेका छन्। बजारका जानकारहरू यसलाई “स्मार्ट मनी” को गतिविधि मान्छन्—त्यस्ता लगानीकर्ता, जसले डरको समयमा अवसर खोज्छन्।
नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन)का निवर्तमान अध्यक्ष सन्तोषनारायण श्रेष्ठमाथि सम्पत्ति शुद्धीकरण विभागले अनुसन्धान तीव्र बनाएपछि बजारमा अस्थिरता बढेको हो। स्रोतका अनुसार विभागले सेबोनबाट ठूलो परिमाणमा कागजात नियन्त्रणमा लिएको छ। एनआरएन इन्फ्रास्टक्चरको शेयर कारोबार, मूल्य चलखेल, केही ब्रोकरको मिलेमतो र इन्साइडर ट्रेडिङसँग सम्बन्धित फाइलसमेत अनुसन्धानको दायरामा परेका छन्।
तर सामान्य लगानीकर्ताका लागि यी सबै कानुनी र प्राविधिक शब्दभन्दा ठूलो कुरा एउटा मात्र बनेको छ—“अब बजार के हुन्छ ?”
काठमाण्डौकै एक साना लगानीकर्ता भन्छन्, “दिनभर नकारात्मक समाचार मात्र आउँछ। बजार झर्छ कि भन्ने डर लागेर बेचियो। पछि बढ्यो भने फेरि किन्ने सोच छ।”
तर यस्तै समयमा अर्का अनुभवी लगानीकर्ता भने फरक दृष्टिकोण राख्छन्। उनी भन्छन्, “बजारमा डर सबैभन्दा ठूलो अवसर हुन्छ। अनुसन्धान हुनु नराम्रो होइन। बजार सफा हुँदै जानु दीर्घकालका लागि राम्रो हो।”
वास्तवमा, विश्वका धेरै पूँजीबजारमा पनि ठूलो सुधार र दीर्घकालीन वृद्धि प्रायः यस्तै अनुसन्धान, नियमन र सफाइ अभियानपछि आएको उदाहरण छन्। सुरुआतमा बजार आत्तिन्छ, सूचक घट्छ, लगानीकर्ता डराउँछन्। तर जब प्रणाली पारदर्शी बन्छ, गलत प्रवृत्तिमाथि कारबाही हुन्छ र नियम लागू हुन थाल्छन्, तब बजारप्रतिको विश्वास झन् बलियो बन्छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार अहिले नेपालमा पनि त्यही मनोवैज्ञानिक अवस्था देखिएको छ।
डरले धेरै साना लगानीकर्ता बजारबाट बाहिरिँदै छन्। तर ठूला र धैर्यवान लगानीकर्ता भने यही अवस्थालाई भविष्यको अवसरका रूपमा हेरिरहेका छन्।
एक बजार विश्लेषक भन्छन्, “साना लगानीकर्ता भावनाले चल्छन्, ठूला लगानीकर्ता तथ्यले। अहिले अनुसन्धानको समाचारले डर पैदा गरेको छ, तर यदि यसले चलखेल, इन्साइडर ट्रेडिङ र फाइल दबाउने संस्कृतिमाथि नियन्त्रण गर्छ भने दीर्घकालमा बजार अझ बलियो हुन्छ।”
उनी थप्छन्, “आज डराएर बेच्ने धेरैले भोलि बजार बढ्दा पछुताउन सक्छन्। किनकि बजारमा पैसा धेरैजसो डरको समयमा बनाइन्छ।
यही कारण पछिल्ला दिनमा केही अनुभवी लगानीकर्ताले गुणस्तरीय कम्पनीका शेयर चुपचाप संकलन गरिरहेको चर्चा बजारमा बढ्दो छ। उनीहरूको बुझाइ छ—अनुसन्धानले केही व्यक्तिलाई अप्ठ्यारोमा पार्न सक्छ, तर पूँजीबजारलाई दीर्घकालमा अझ विश्वसनीय बनाउँछ।
विडम्बना के छ भने, यस पक्षतर्फ न साना लगानीकर्ताको पर्याप्त ध्यान गएको छ, न नियामक निकाय वा सरोकारवालाले नै बजारमा फैलिएको मनोवैज्ञानिक प्रभावबारे खुला बहस गरेका छन्। परिणामतः सूचनामा कमजोर पहुँच भएका सर्वसाधारण लगानीकर्ता डर र अफवाहको बीचमा निर्णय गर्न बाध्य भइरहेका छन्।
अहिलेको बजारले एउटा पुरानो सत्य फेरि सम्झाइरहेको छ—
जब धेरै मानिस डराउँछन्, केही मानिस भविष्य देखेर तयारी गरिरहेका हुन्छन्।
